Tản mạn về đài tưởng niệm dưới góc nhìn của một kiến trúc sư

Tản mạn về đài tưởng niệm dưới góc nhìn của một kiến trúc sư

. Những bức tượng đô thị ở trung tâm thủ đô Moskva như tượng bán thân Các Mác (trước Nhà hát Lớn), tượng Iuri Dolgoruki (trước Ủy ban thành phố), tượng Puskin, Maiakovski, Macxim Gorki dọc phố Gorki; tượng Puskin ở Xant Peterbua, tượng Mẹ – Tổ quốc trên đồi Mamaya ở Volgagrad, tượng Kirov ở Bacu, tượng chiến sĩ Xô viết trong công viên Treptop ở Berlin – Cộng hòa Liên bang Đức, tượng công nông trên nóc nhà triển lãm Liên Xô tại thủ đô Paris – Pháp – tất cả những tượng đó đều được làm trong sự cộng tác chặt chẽ giữa người tạc tượng với kiến trúc sư. Tôi còn nhớ một lần khoảng năm 1966 gì đó, cả đoàn theo Nguyễn Nhật Thanh – kiến trúc sư người Nam bộ – đến thăm ông Diệp Minh Châu, nhà điêu khắc nổi tiếng với bức vẽ Bác Hồ bằng máu. Có lẽ cũng trong nề nếp đó mà sau khi được đặt ở Hà Nội, bức tượng Lênin do người Nga làm đã trở thành một trong những tượng đài đô thị đẹp nhất Việt Nam

(Xây dựng) – Đầu tư các công trình tượng đài, Đài tưởng niệm tại các tỉnh thành, vùng miền trong cả nước là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đã và đang được triển khai khá mạnh. Tuy nhiên, ở nơi này nơi kia, vẫn có những công trình, dự án từ khi manh nha đến lúc thành hình hài gây nhiều tranh cãi, phản ứng trái chiều trong dự luận.

Báo điện tử Xây dựng xin giới thiệu bài viết nhỏ về vấn đề này, dưới góc nhìn của KTS Trần Trọng Chi.

KTS Trần Trọng Chi

Những tượng đài nói lên văn hoá Việt

Giai đoạn sau hòa bình 1954, trên miền Bắc nước ta đã có rất nhiều tượng đài được xây dựng tại nghĩa trang để tri ân các anh hùng liệt sĩ. Môtip nửa bia nửa cột dẹt kiểu Á Đông hay cột bê tông vuông cao kiểu Ai Cập – La Mã được lặp đi lặp lại ở khắp nơi, chỉ khác nhau đôi chút về kích cỡ.

Rồi đến đoạn người ta đem tượng khán phòng ra đặt ngoài trời với kích cỡ không đổi. Tượng bà mẹ dâng nắm đất. Tượng hai ông ngồi hút thuốc lào. Tượng mấy đứa trẻ chơi bi. To bằng người thật. Rồi tượng Lý Tự Trọng, có nhỉnh hơn một tẹo. Hầu như chưa có tượng đài đô thị theo như nó phải có.

Tôi còn nhớ một lần khoảng năm 1966 gì đó, cả đoàn theo Nguyễn Nhật Thanh – kiến trúc sư người Nam bộ – đến thăm ông Diệp Minh Châu, nhà điêu khắc nổi tiếng với bức vẽ Bác Hồ bằng máu. Một Anh Hai thứ thiệt – chan hòa, thẳng thắn, sôi nổi. Dịp này đang có dự kiến về một hội nghị trí thức quốc tế tại Hà Nội để phản đối đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc. Sẽ có các nhân vật nổi tiếng thế giới như triết gia Anh Betơrăng Rutxen, danh họa Pháp Picasso… sang dự (nhưng rồi vì lý do gì đó hội nghị dự kiến đã không diễn ra).

Ông Châu kể rằng, ông đã tới gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng đề nghị cho dẹp hết các bức tượng đô thị ở Hà Nội cất vào kho “Nó tủn mủn quá, chẳng cái nào được cả. Sẽ gây phản cảm cho khách. Người ta sẽ nghĩ thế nào về văn hóa nước mình khi nhìn thấy những bức tượng như vậy? Thật vui là Thủ tướng cũng đồng ý như thế!”- ông Châu nói.

Là một trong những người từng tu nghiệp nhiều năm ở châu Âu, hẳn ông đã được chiêm ngưỡng những tường đài đô thị mẫu mực ở Praha – nơi ông từng sống, cũng như ở bất cứ một nước phương Tây nào khác, nên khi đem so với thực trạng Hà Nội, ông mới bức xúc đến như vậy.

Tác phẩm đẹp là phép cộng của KTS và nhà điêu khắc

Trong vài chục năm tiếp theo, chúng ta đã cùng nhau tìm cách làm các tượng đài ngày một tốt hơn trong môi trường Hà Nội. Trước nhỏ thì nay làm to ra (như trường hợp tượng Lý Tự Trọng đầu đường Thanh Niên). Trước ở chỗ chưa hợp thì nay chuyển đến chỗ hợp hơn (như tượng Quyết tử ở vườn hoa Hàng Đậu). Đã bớt dần cách làm tượng tự nhiên như với những hình người khoa chân múa tay ai cũng hiểu.

Nếu tôi không nhầm thì trong khá nhiều trường hợp, các điêu khắc gia làm tượng đô thị ở ta ít có sự cộng tác với các kiến trúc sư. Điều này khác với những gì tôi biết về cách làm tượng đài ở nước Nga. Tác giả tượng đài thường là hai nhân vật cùng làm việc song song: kiến trúc sư và điêu khắc gia. Kiến trúc sư có vai trò trong việc xác định độ lớn, chiều cao, mối tương quan giữa phần tượng và phần đế, phong cách, chất lượng của đế tượng và đôi khi cả xu thế biểu hiện của tượng: dịu êm hay dữ dội, dũng mãnh hay âm thầm vv.. Họ luôn sát cánh với nhà điêu khắc để cùng tìm ra giải pháp phù hợp nhất với khung cảnh nhà cửa, đường phố, cây cối xung quanh trong một không gian đã định sẵn.

Những bức tượng đô thị ở trung tâm thủ đô Moskva như tượng bán thân Các Mác (trước Nhà hát Lớn), tượng Iuri Dolgoruki (trước Ủy ban thành phố), tượng Puskin, Maiakovski, Macxim Gorki dọc phố Gorki; tượng Puskin ở Xant Peterbua, tượng Mẹ – Tổ quốc trên đồi Mamaya ở Volgagrad, tượng Kirov ở Bacu, tượng chiến sĩ Xô viết trong công viên Treptop ở Berlin – Cộng hòa Liên bang Đức, tượng công nông trên nóc nhà triển lãm Liên Xô tại thủ đô Paris – Pháp – tất cả những tượng đó đều được làm trong sự cộng tác chặt chẽ giữa người tạc tượng với kiến trúc sư.

Có lẽ cũng trong nề nếp đó mà sau khi được đặt ở Hà Nội, bức tượng Lênin do người Nga làm đã trở thành một trong những tượng đài đô thị đẹp nhất Việt Nam. Có cảm giác như nếu tượng này chỉ cao lên hay thấp đi một vài centimet thì giá trị nghệ thuật của nó sẽ bị giảm đi khá nhiều.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt sát cánh cùng KTS Lê Hiệp ở nhiều công trình Đài tưởng niệm.

“Không cần một KTS tài ba mà cần một chủ đầu tư thông thái”

Có lần ngồi trên xe, ông Sáu Dân (Thủ tướng Võ Văn Kiệt) hỏi người bạn tri kỷ – KTS Lê Hiệp: “Đậm đà bản sắc trong kiến trúc là cái gì?”.

Vườn dưa trĩu quả trên sân thượng ở Hà Nội

Những cây dưa trồng trong thùng xốp, nhưng chủ nhà phải buộc quả lên để tránh gẫy cành.

Trước khi trồng dưa, vợ chồng anh Vượng (Hà Nội) cũng trồng nhiều loại rau cải mớ, bó xôi…


Câu hỏi quá khó, Lê Hiệp giãi bày: Nét khác biệt luôn tồn tại trong từng cá thể, từng cộng đồng. Có thể liều lượng nhiều ít khác nhau nhưng ngay cả những khi đươc coi là ít nhất nó vẫn đủ sức giúp ta phân biệt người này với người khác, nơi nọ với nơi kia.

Đài tưởng niệm Bắc Sơn, Ba Đình Hà Nội

Các nhà khoa bảng về lý luận của đất nước thường hành sử rất hiện đại. Cuộc kiếm tìm bản sắc được tiến hành với nghi thức một đề tài khoa học cấp quốc gia: Các giáo sư có mặt đầu tiên, mỗi người nhận một phong bì trong đó có cả lời đề nghị viết một tham luận đủ dài để đọc hết khoảng thời gian mươi, mười lăm phút đã tính toán trong lịch trình. Ít ngày sau đại quân tề tựu, quan chức có mặt, hội thảo long trọng khai mạc và cuối cùng là tưng bừng kết thúc thắng lợi rực rỡ.

Cũng có thể coi bản sắc như là một thành phần (tuy chưa hoàn toàn chính xác), nó sẽ cùng với những nguyên liệu khác giúp ta làm nên giá trị của công trình kiến trúc. Nhưng nếu nhầm lẫn nó với khoáng sản rồi mang công nghệ hiện đại đến khai thác thì chắc là không ổn.

Mình cũng đã nhiều lần ngồi nghe hội thảo của các bạn nhưng đến nay vẫn phải nhắc lại với nhau câu hỏi vừa rồi. Ông Sáu nói.

Chỉ có con tim nghệ sỹ mới đủ khả năng kích hoạt một bộ óc sáng tạo để phát hiện, rồi sai khiến đôi bàn tay cần mẫn, khéo léo thực thi những cử chỉ chậm rãi, khẽ khàng, cẩn trọng và chính xác mới mong gạn lọc được một chút gì đó thuộc về bản sắc. Cùng một lúc cả chân tay, trí óc và trái tim đều làm việc thì đấy chính là lao động nghệ thuật.

Ai đó đã nói: Không cần một kiến trúc sư tài ba, chỉ cần một ông chủ đầu tư thông thái là như vậy.

Sự chăm chút của Thủ tướng đối với các văn nghệ sĩ và tác phẩm của họ đã trở thành nếp ứng xử thường trực trong cuộc sống thường ngày của nhà lãnh đạo tầm cỡ này.

Không rõ xã hội rồi sẽ ra sao nếu vẫn còn đây đó những con người luôn chăm chắm đòi “kiếm ăn” nhờ vào sức lao động sáng tạo nhọc nhằn của các kiến trúc sư. Trong lúc, không ít các kiến trúc sư đây đó vẫn đang tự nguyện sống một cuộc sống vật chất khiêm nhường, nếu không muốn nói là có phần đạm bạc. Huệ Anh (ghi)

Previous Vườn dưa trĩu quả trên sân thượng ở Hà Nội
Next Chiến lược 'phủ sóng' toàn quốc của Vincom

You might also like

Tin tổng hợp

Hơn 300 căn hộ Park 7, Park 8 có chủ sau 3 giờ mở bán

. Dọc sảnh hành lang được bố trí màn hình LED hiện đại kết hợp với hiệu ứng đồ họa mở ra toàn cảnh Park Hill cùng tòa Park 7,

Tin tổng hợp

Khu căn hộ chung cư Felisa Riverside Quận 8 tiêu chuẩn quốc tế khu đất vàng

Với CDT là công ty Công ty cổ phẩn Địa ốc Chợ Lớn-CholonRes uy tín với nhiều dự án thành công trong nước, dự án Felisa Riverside chính là sự

Tin tổng hợp

Dự án Palm City sở hữu cho mình vị trí thuận lợi

Palm City dự án được thi công trong phân khu đô thị  Nam Rạch Chiếc, quận 2, thành phố Hồ Chí Minh. Căn hộ này là sản phẩm của sự

0 Comments

No Comments Yet!

You can be first to comment this post!

Leave a Reply